Nederlandse vogelpopulatie profiteerde van de jacht

24-06-2015

15.45

Aula

Vogels en mensen in Nederland 1500-1920

J.H. de Rijk

prof.dr. P.J.E.M. van Dam, prof.dr. H. Siepel

Faculteit der Geesteswetenschappen

Letteren

Promotie

In de periode 1500-1920 werd op de helft van de vogelsoorten gejaagd. Toch had dat voor de vogelstand geen negatieve gevolgen: alleen de adel en een selecte groep notabelen mocht jagen. Het jachtverbod voor alle andere mensen werd streng gecontroleerd. Met veel maatregelen werd het wild beschermd. Zonder deze bescherming zouden 12 tot 16 voor Nederland karakteristieke vogelsoorten zijn verdwenen. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Jan de Rijk.

Gevolgen van bestrijding
Ongeveer tien procent van de vogelsoorten werd bestreden. De bestreden soorten hadden daarvan nadeel. Tot de Franse tijd werd een effectieve bestrijding echter belemmerd door jachtregels. Daarna werd eerst voor kraaiachtigen en vanaf 1860 ook voor roofvogels intensieve bestrijding ongewenst gevonden omdat deze vogels voor de landbouw ook nuttig kunnen zijn.

Invloed van intensivering landbouw
Het grootste deel van Nederland was in gebruik voor landbouw. De historische gegevens over een zevental weidesteltlopers laten zien dat de oude landbouw vogels weinig voedsel bood. De vogelsoorten Kievit en Grutto bijvoorbeeld konden na 1900 door de opkomst van kunstmest zes tot acht keer in aantal toenemen.

De invloed van de mens op vogels
Jagen, bestrijden en intensivering van de landbouw worden als de belangrijkste oorzaken voor het verlies aan biodiversiteit beschouwd. Maar tellingen bewijzen dat het aantal vogelsoorten in Nederland sinds 1850 is gegroeid. Jan de Rijk onderzocht de invloed van de mens op vogels in Nederland met historische onderzoekmethoden. In oude boeken en archieven bleek informatie over het vroegere voorkomen van veel vogelsoorten te vinden en over de invloed van de mens op deze soorten. Honderden jachtwetten, marktlijsten van verhandeld wild en registraties van premies voor schadelijke soorten leverden de meeste informatie. De Rijk laat zien dat meer vogelsoorten van de mens profiteerden, dan dat ze er nadeel van hadden. 

Meer informatie over het proefschrift in VU-DARE