Huidig beeld in de wetenschap over de relatie tot onszelf, klopt niet

25-10-2019

13.45

Aula

Attitude and Commitment

N.J.G. Kloosterboer

prof.dr. R. van Woudenberg, prof.dr. G. Glas, dr. L. de Bruin

Faculteit der Geesteswetenschappen

Wijsbegeerte

Promotie

Een dominant beeld van de mens, mede door de wetenschap gepropageerd, is dat we irrationele wezens en speelballen van onze omgeving en natuur zijn. Zo worden de manieren waarop wij betekenis geven aan ons leven en ons door betekenis laten leiden, onterecht aan de kant geschoven. Het promotieonderzoek van Naomi Kloosterboer biedt een alternatief beeld van ons menszijn en onze relatie tot ons mentale leven.

Toeschouwer
Het huidige beeld in de wetenschap over de relatie tot onszelf stelt dat een persoon als een toeschouwer probeert te observeren wat zich in haar eigen hoofd afspeelt; alsof de persoon in de stoel van de psycholoog plaatsneemt. Kloosterboer: “Alsof zij alleen bezig is met de registratie van haar gedachten, gevoelens en attitudes. Maar een persoon is geen getuige van haar mentale leven. Haar mentale attitudes drukken uit hoe zij zich ten opzichte van de wereld verhoudt: wat zij als waar aanneemt, wat ze gaat doen, hoe ze zich voelt en waarnaar ze verlangt. Per slot van rekening is het haar mentale leven dat haar unieke standpunt in de wereld weergeeft.”

Alternatief beeld
De vraag is of het huidige beeld van de wetenschap klopt dat we grotendeels onwetend zijn over onze ware overtuigingen, verlangens en motieven? Kunnen we dit verhelpen door middel van apps, vragenlijsten en zorgvuldige observatie? Uit het onderzoek van Kloosterboer blijkt dat we beide vragen met 'Nee' moeten beantwoorden. Dit komt omdat het onderliggende beeld in de wetenschap van onze relatie tot onszelf niet klopt. Er wordt van uitgegaan dat we van buitenaf naar onszelf kijken, alsof we toeschouwers zijn van onze overtuigingen, verlangens en emoties. Kloosterboer: “Maar we zijn veel actiever als het aankomt op ons mentale leven. Stel dat ik je vraag: geloof je dat het morgen gaat regenen? Om die vraag te beantwoorden, keer je niet naar binnen om te onderzoeken of je dat wel of niet gelooft. Je gaat na wat je op het nieuws gehoord hebt of je kijkt uit het raam. Je gaat dus meteen over het onderwerp van die overtuiging nadenken.” 

Ware zelfkennis
Een ander voorbeeld is bijvoorbeeld de stelling “ik vind Trump een slechte president.” Kenmerkend voor een dergelijke overtuiging is dat iemand anders kan vragen: waarom denk je dat? Het is geen steen die je in je hersenen aantreft; een steen waarvan je geen idee hebt hoe die daar terecht gekomen is of hoe je hem zou kunnen verwijderen. Kloosterboer: ‘Als we negeren dat we door middel van reflectie en beslissingen ons actief tot ons mentale leven verhouden, krijgen we een vervreemdend beeld van zelfkennis en het menszijn. Mijn onderzoek toont aan dat deze actieve houding ten opzichte van ons mentale leven essentieel is voor ware zelfkennis.”

Meer informatie over het proefschrift vind je hier.