Sociaal werk en het concept van gezin: het gezin is nog niet ‘voorbij’

24-11-2020

09.45

Online

Ergens bij horen: Een discoursanalyse naar gezinsconcepten in het sociaal werk

W.H. Dekker

prof.dr. G.J. Buijs, dr. M. Noordegraaf

Faculteit der Geesteswetenschappen

Wijsbegeerte

Promotie

Welke betekenis heeft het concept gezin nog binnen sociaal werk? SCP-onderzoek naar gezinnen laat zien dat het gezin nog lang niet ‘voorbij’ is. Socioloog Wim Dekkers’ conclusie is dat onder invloed van de individualisering sociaal werkers nog volop werken met gezinnen maar enigszins moeite hebben om te beschrijven wat een gezin is.

Het spreken over het gezin in het sociaal werk is diffuus, impliciet, soms tegenstrijdig en soms verlegen, stelt Dekker. Vanzelfsprekend is dit ook van invloed op het handelen. Sociaal werkers spreken makkelijker over een informeel netwerk en over de wijk als sociale gemeenschap dan over ‘gezin’ en ‘familie’.

Gevolg hiervan is dat het sociaal werk zich concentreert op het individu en het kind, maar rond de partnerrelatie en het gezin meer met lege handen lijkt te staan. Dekker geeft aan dat het sociaal werk onder invloed van het proces van individualisering onvoldoende oog heeft gehouden voor het relationele karakter van het mens-zijn. Terwijl blijkt dat hulpvragers er baat bij hebben wanneer sociaal werkers oog hebben voor gezin en familie als onderdeel van hun begeleiding.

Nieuwe Zorgfilosofie en de ontwikkeling binnen sociaal werk
Niet alleen het gezin is in ontwikkeling maar ook het sociaal werk. De huidige verzorgingsstaat brengt met zich mee dat mensen in grotere mate op elkaars zorg aangewezen zijn; grote delen van de verzorgingsstaat zijn sinds 2015 gedecentraliseerd naar de gemeente. Er kwam een nieuwe zorgfilosofie; meer dan voorheen wordt gestuurd op zelfredzaamheid of zelfzorg, eventueel aangevuld met informele zorg uit het netwerk of professionele zorg. In deze nieuwe zorgfilosofie worden gezin en familie en het sociaal werk als professie op een nieuwe manier op elkaar betrokken.

In Dekkers’ proefschrift wordt de eenzijdige concentratie op individualisering en autonomie aangevuld met een benadering waarin meer oog is voor het relationele van het mens-zijn. Sociaal werkers dienen gezinnen dus niet zozeer kritisch te evalueren met het oog op de individuele autonomie, maar veeleer te onderzoeken of het gezin een plek is waar de zorg voor elkaar gestalte krijgt. Daarmee is zijn onderzoek bij uitstek relevant voor sociaal werkers en beleidsmakers die zich met het sociaal werk bezighouden. Dekker deed eendiscoursanalyse op drie niveaus: sociologische theorieën over het gezin, redes van lectoren en hoogleraren sociaal werk en interviews met sociaal werkers.

Livestream: https://www.youtube.com/channel/UCnN8TaVYe83472ewz9CH9HA