Geur- en reukervaring net zo belangrijk als het bekijken van kunst in musea

27-10-2020

13.45

Online

Ruiken aan de tijd

C.L. Verbeek

prof.dr. I.B. Leemans, prof.dr. F.T. Scholten, prof.dr. K. Kwastek

Faculteit der Geesteswetenschappen

Wijsbegeerte

Promotie

De kunstgeschiedenis is lange tijd voorgesteld als een visuele aangelegenheid. Dit blijkt niet representatief te zijn voor de historische realiteit. Avant-garde kunstenaars verspreidden namelijk geregeld geuren tijdens tentoonstellingen. Hoewel er veel geschreven is over het geurgebruik van de symbolisten en surrealisten, is er nauwelijks onderzoek gedaan naar de olfactorische dimensie (reuk en geur) van het futurisme (kunststroming). De futuristen blijken geur op zeer veelzijdige wijze te hebben ingezet, namelijk tijdens cinema, dans- en theatervoorstellingen. Zij zagen de reuk als politiek medium en geur als een manier om hun identiteit als 'toekomstminnaars' mee uit te dragen. Ook ontwikkelden zij een heel eigen geurvocabulaire. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Caro Verbeek.

Verleden dichterbij door het te ruiken
Het inzetten van geuren draagt bij aan inclusiviteit binnen musea op het gebied van anders-zintuiglijkheid. Het geeft op een niet-talige heel directe manier informatie over de geschiedenis. Mensen voelen zich betrokken en in directer contact met het verleden wanneer zij ruiken. Studenten leren daarbij om op een meer analytische wijze hun neus in te zetten en informatie op te diepen die anders verborgen was gebleven. Verbeek: “Voor mijn onderzoek ben ik niet alleen met mijn neus in Italiaanse en andere archieven gedoken, ook heb ik letterlijk aan allerlei historische geuren geroken in depots en zijn verdwenen geuren (met behulp van IFF) grotendeels gereconstrueerd. Daarbij combineerde ik inzichten vanuit de biologie, psychologie en linguïstiek om de olfactorische dimensie van de futuristen te onderzoeken.” 

Samenwerking met Rijksmuseum Amsterdam
Het overkoepelende project “In Search of Lost Scents”, een samenwerking tussen de geurstoffenindustrie (IFF Hilversum) en verschillende erfgoedinstellingen waaronder het Rijksmuseum Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam, heeft daarbij de uitdaging op zich genomen om vluchtig erfgoed opnieuw ten neuze te brengen. Verbeek: “Een belangrijk onderdeel van dit project is dan ook de herbegeuring van musea, kunstacademies en collegezalen: middels rondleidingen, tentoonstellingen, workshops en symposia zijn erfgoedgeuren voor een groot en divers publiek ten neuze gebracht.” 

Promotie Caro Verbeek online met live kunst
Omdat we in digitale tijden leven en geur niet online gecommuniceerd kan worden, hebben drie kunstenaars de schone taak op zich genomen geur te vertalen naar een gedicht, een dans en een geluidstuk die wel door onze huidige media kunnen worden overgebracht. Deze kunstwerken worden tijdens de pauze getoond:

  • 'Cervelprofumo', een gedicht van dichter en vertaler Han van der Vegt, gebaseerd op typisch futuristische geuren zoals ozon, paardenmest, en iso-butyl-quinoline
  • ‘Parfum’, een dans van choreograaf Amy Toner (UK) gebaseerd op de aromatische performance ‘Métachorie’ (1913) van de futuristische kunstenaar Valentine de Saint-Point, geïnspireerd door noten van patchouli, mirre en sandelhout
  • ‘Sillage rumeureuse’,  een geluidstuk door beeldend kunstenaar en muzikant Ibo Bakker, gebaseerd op het gedicht ‘Ritratto olfattivo di una donna’ (Olfactorisch portret van een vrouw, 1932) van F.T. Marinetti.

Wie eventueel meer wil zien, horen en ruiken kan bovendien een kaartje kopen voor ‘Odorama – Can You Smell Blue?’ bij Mediamatic. Dit evenement (met Engels als voertaal) over synesthesie ter ere van mijn proefschrift is via een livestream te volgen op 29 oktober vanaf 20:00 en gaat gepaard met een uitgebreide geurkit (voor meer informatie kunt u hier terecht: Can you smell blue?

Meer informatie over hetproefschrift

Livestream: https://www.youtube.com/channel/UCnN8TaVYe83472ewz9CH9HA