Tentoonstelling Porno op papier. Taboe en tolerantie door de eeuwen heen

VU-hoogleraar Inger Leemans werkte mee aan de tentoonstelling

21-03-2018 | 13:31

Huis van het boek, het gezamenlijke initiatief van Museum Meermanno en de Koninklijke Bibliotheek (KB), presenteert een expositie waarbij het spannende, doorgaans verborgen verhaal van de Nederlandse pornografie wordt getoond. Aan de hand van honderden boeken en tijdschriften ervaart de bezoeker de relatie tussen porno en de maatschappij. Slingerbewegingen tussen taboe en tolerantie, openheid en geslotenheid komen door de eeuwen heen steeds terug. Deze geschiedenis is het verhaal van pikante en verboden teksten en plaatjes. En tegelijkertijd het verhaal van de macht van de kerk en de politiek, van kritiek, wetgeving en censuur en het verzet daartegen.

VU-hoogleraar Inger Leemans (Cultuurgeschiedenis) werkte mee aan de tentoonstelling. Luister hier naar een interview bij Een Vandaag met haar over de geschiedenis van porno en wat dat vandaag betekent.

Te zien van 22 maart t/m 24 juni 2018 in Huis van het boek | Museum Meermanno te Den Haag

Kritiek op de machthebbers
Amsterdam stond aan het einde van de zeventiende eeuw bekend als de ‘seksshop van Europa’ en er werden gezagsondermijnende erotica gedrukt voor het hele continent. Rond 1900 ontstond, ook door de opkomst van de nieuwe druktechnieken en de fotografie, een hausse aan nieuwe realistische literatuur die onder de bekende toonbank werd verkocht. De overheid reageerde met de strenge zedenwetgeving van 1911.

Seksuele revolutie
Pas met de seksuele revolutie van de jaren zestig trad de overheid minder streng op. Een belangrijk moment is het Chick-arrest waarin de Hoge Raad in 1970 oordeelde dat Nederland geen aanstoot meer nam aan pornografie. Daarmee werd ruim baan gemaakt voor een bovengrondse porno-industrie.

De actualiteit
Er wordt sindsdien veel gesproken over de ‘pornoficatie van de samenleving’. Volgens sommigen bevinden we ons nu in een tijdperk van verpreutsing en worden de verworvenheden van de jaren zestig ‘verkwanseld’. Anderen zien juist een nuttige correctie op de mores van de jaren zestig die vooral veel vrijheid voor mannen betekenden en veel minder voor vrouwen. De discussie over seksisme en machtsongelijkheid en de rol die pornografie daarin speelt, staat volop in de belangstelling.

Wat is er te zien?
Veel erotisch en pornografisch drukwerk is voor het eerst te zien voor publiek. Zoals materiaal dat in de jaren dertig door de Rotterdamse politie in beslag is genomen. En ook boeken als het zeventiende-eeuwse De doorluchtige daden van Jan Stront, het achttiende-eeuwse maatschappijkritische Het gestoorde naaypartijdje van Willem de Ve en expliciete twintigste-eeuwse boeken en tijdschriften als Ik Jan Cremer, Chick, Gandalf en de Playboy. De makers van de tentoonstelling kunnen rijkelijk putten uit de collectie Sliggers, die begin maart werd overgedragen aan de Koninklijke Bibliotheek.