VU-onderzoeker Erika Kuijpers en Judith Pollmann (Universiteit Leiden) krijgen 750.000 euro voor onderzoek naar nieuwe kennis in de Lage Landen tussen 1500 en 1850

Erika Kuijpers (Vrije Universiteit Amsterdam) en Judith Pollmann (Universiteit Leiden) gaan onderzoeken hoe tussen 1500 en 1850 nieuwe ideeën en kennis bij gewone mensen in de Lage Landen terechtkwamen

09-07-2018 | 14:02

Erika Kuijpers (Vrije Universiteit Amsterdam) en Judith Pollmann (Universiteit Leiden) gaan onderzoeken hoe tussen 1500 en 1850 nieuwe ideeën en kennis bij gewone mensen in de Lage Landen terechtkwamen en of zij daardoor positiever over innovatie gingen denken dan hun voorouders. Het Vrije Competitie project ‘Chronicling novelty. New knowledge in the Netherlands, 1500-1850’ is door NWO gehonoreerd.

Waarom is de ene samenleving innovatiever dan de andere? Dat is een centrale vraag in de kennisgeschiedenis die probeert te ontdekken onder welke omstandigheden nieuwe ideeën, kennis en technologie aanslaan en leiden tot brede acceptatie en succesvolle innovaties. Erika Kuijpers: “Inmiddels weten we dat culturele factoren sterk meebepalen of nieuwe kennis en technologie aanslaan. Maar wat zijn dan precies de culturele voorwaarden daarvoor? En hoe komen die tot stand? Historisch onderzoek stelt ons in staat te analyseren hoe culturele factoren op de langere termijn innovatie bevorderen of tegenhouden.”

Brede culturele verandering
180709_JudithPollmannRecent onderzoek veronderstelt dat door culturele ontwikkelingen, zoals de opkomst van nieuwe media, Europeanen na 1650 meer ontvankelijk werden voor nieuwe technologie en innovatie dan hun voorouders en zo de Verlichting en de Industriële Revolutie mogelijk hebben gemaakt. Het onderzoek naar deze ontwikkelingen heeft zich echter vooral gericht op de producenten en professionele gebruikers van kennis en nieuwe technologie. Judith Pollmann (links op foto): “Waar we veel minder van weten is hoe en wanneer gewone mensen in Europa zich die ideeën en kennis toe-eigenden, zodat die daadwerkelijk konden leiden tot brede culturele verandering.”

Kuijpers: “Onderzoek naar de veranderende belevingswereld van een meer algemeen publiek in de vroegmoderne periode is heel lastig omdat de bronnen die we daarover hebben onderling vaak slecht vergelijkbaar zijn. In dit project willen we daarom een omvangrijk corpus ontsluiten van een type teksten dat wel in grote aantallen en over een heel lange termijn is geproduceerd in heel Europa: particuliere kronieken”. Zo’n kroniek is een tekst waarin de auteur memorabele zaken en gebeurtenissen uit de wereld om hem heen chronologisch geordend optekent om ze vast te leggen voor het nageslacht.

40 duizend pagina’s tekst
180709_ErikaKuipers_TekstVoor het project gaan Kuijpers (links op foto) en Pollmann ongeveer 200 van dergelijke teksten uit het Nederlands taalgebied uit de periode 1500-1850 – ongeveer 40.000 pagina’s tekst – digitaliseren om ze te kunnen doorzoeken, vergelijken en analyseren. Hiervoor wordt samengewerkt met de Koninklijke Bibliotheek, Transkribus (automatische transcriptie van handschriften), vrijwilligers (via het crowdsourcing platform Vele Handen) en student-assistenten. In samenwerking met de computationeel linguïsten van de VU zal het project ook het digitale gereedschap ontwikkelen om onderwerpen, perspectieven en waardering van nieuwe kennis te traceren en om passages te identificeren die nadere kwalitatieve analyse vereisen.

Het eerste deelonderzoek bekijkt hoe kroniekschrijvers kennis verzamelden, selecteerden, ordenden en waardeerden in een veranderend medialandschap. Zowel variatie in tijd als ruimte wordt hierbij (letterlijk) in kaart gebracht. Een tweede project onderzoekt de impact van nieuwe kennis op de manier van denken over oorzaak en gevolg van natuurlijke en maatschappelijke verschijnselen en naar de waardering van nieuwe ideeën en technologie. Een postdoc computationele linguïstiek aan de VU, onderzoekt methoden om taalkundige markers van verandering en nieuwe kennis te vinden in het corpus zoals via de uitdrukking van onzekerheid en speculatie.

Meewerken als vrijwilliger?
Studenten en anderen die zin hebben om ook in de kronieken te duiken en mee te werken aan dit project als vrijwilliger, kunnen contact op nemen met erika.kuijpers@vu.nl