prof. dr. J. Fidom

+31 20 59 82011
j.fidom@vu.nl
faculteit der geesteswetenschappen ( gesch/oudh/k&c )
Bijzonder hoogleraar Orgelkunde

De bijzondere leerstoel Orgelkunde is gevestigd door Stichting Het Orgelpark

  • Orgelpark Amsterdam
  • Gerard Brandtstraat 26 | NL-1054 JK | Amsterdam | The Netherlands 
  • Telefoon: +31 6 537 14 735
  • Mailadres Orgelpark: hansfidom@orgelpark.nl
  • Mailadres VU: j.fidom@vu.nl

 

Bijzondere leerstoel Orgelkunde

De bijzondere leerstoel Orgelkunde is in 2010 gevestigd door Stichting Het Orgelpark (www.orgelpark.nl). Het doel van Het Orgelpark is orgelmuziek door een nieuwe presentatie te integreren in het muziekleven. In 2008 initieerde Het Orgelpark het Orgelpark Research Program. De leerstoel en dit Program liggen in elkaars verlengde.

 

Thema's

Orgelkunde bestrijkt een breed veld; hoofdelementen daarin zijn Sound Studies, Filosofie, Muziekwetenschap en Geschiedenis. De belangrijkste thema's: Muziek (Improvisatie, Nieuwste muziek), Muziekfilosofie (Wat is het dat we doen wanneer we musiceren; wat wanneer we luisteren?), Geschiedenis (Het orgel als historisch document [integraties van technologie, architectuur, design en muziek]) en Orgelbouw (Historische concepten en nieuwe technologie).

 

Uitgangspunt

Orgelkunde (Organ Studies) is actief in het veld dat de afgelopen decennia in kaart is gebracht door initiatieven als Sound Studies, Artistic Research en New Musicology. De leerstoel is een opnieuw vormgegeven voortzetting van de bijzondere leerstoel Orgelkunde die in 1987 aan de VU werd gevestigd, destijds met prof.dr. Ewald Kooiman als hoogleraar. Deze nieuwe vormgeving plaatst het orgel in het hart van de actuele wetenschappelijke aandacht voor muziek, geluid en kunst. Uitgangspunt is het gegeven dat het orgel altijd custom-made is en machinerie nodig heeft om muziekinstrument te kunnen zijn. Dit vraagt om nieuwe perspectieven op vragen naar wat musiceren is, wat muziekkritiek, wat luisteren, etc., anders van karakter dan die welke de tradities van het actuele muziekleven hebben gevormd. Karakteristiek voor Orgelkunde is dat de musicus en de luisteraar centraal staan, niet a priori de componist en de partituur.

Het Orgelpark en de leerstoel Orgelkunde organiseren regelmatig internationale symposia, steeds in het kader van meerjarige onderzoeksprojecten: Improvisatie (2008-2011), Orgelkunst van de Middeleeuwen (2012-2013), Wisselwerking tussen technologie en luisteren/musiceren (vanaf 2013). Een selectie van de bijdragen aan deze projecten wordt gepubliceerd in de e-book-reeks Orgelpark Research Reports.

 

Onderwijs

De bijzondere leerstoel Orgelkunde biedt diverse mogelijkheden. De belangrijkste op een rij:

Honours-cursus.  Music: Listening & Philosophy. 6 ECT. Engelstalig. Met gastcolleges van binnen- en buitenlandse docenten. Music: Listening & Philosophy traint studenten in nadenken over luisteren en in luisteren; ze maken kennis met componisten, musici en filosofen; met de problemen die musici en luisteraars kennen wanneer ze 'musicken' (vrij naar Christopher Small's term 'musicking'); met de rollen die partituren, opnamen, instrumenten etc. daarbij spelen; met de manieren waarop Youtube en Spotify daarin interfereren; met concepten rond begrippen als authenticiteit, kwaliteit en betekenis; etc.

Tutorials. Studenten, ook van buiten de VU, kunnen tutorials volgen. Het onderwerp van deze tutorials is in principe vrij en in overleg te kiezen. Zo volgden studenten inmiddels tutorials als ‘Orgelmuziek: filosofische aspecten’, ‘Orgelmuziek: performatieve aspecten’ en ‘Geschiedenis van de orgelkunst’.

Scriptie-begeleiding. Studenten kunnen scriptiebegeleiding krijgen, mocht hun onderwerp een muzikaal/muziekwetenschappelijk aspect kennen. Deze optie is met name interessant voor bachelorstudenten MKDA, muziekwetenschapstudenten van andere universiteiten en voor conservatoriumstudenten.

Wie wil promoveren op een orgelmuziek-gerelateerd muziekwetenschappelijk onderwerp, kan bij de bijzondere leerstoel terecht. Bij Orgelkunde geldt onderzoek doen naar muziek (musiceren, luisteren) als essentiële voorwaarde voor muziekwetenschappelijk onderzoek.

 

Publicaties

Boeken

  • Miskend, verguisd en afgedankt / Nederlandse orgels uit de vroege 20ste eeuw. Zaltbommel: Aprilis 2006.
  • Diversity in Unity / Discussions on Organ Building in Germany between 1880 and 1918. Dieren: KNOV 2002.

 Bijdragen aan boeken

  • “German Organ Art in the 19th and 20th Century.” In Desiree Staverman, ed., Rough Guide IM. Rotterdam: Codarts 2016 [In preparation]. 
  • “Had Asma verstand van muziek? / Subculturen in de Nederlandse klassieke muziek.” In Fred van Lieburg, ed., Orgelcultuur in de Bible-belt / Orthodox-protestants muziekleven in heden en verleden. Apeldoorn: Labarum Academic 2016 [In preparation].
  • “Understanding the German 'modern organ'.” In Sverker Jullander, ed., [The New Organ at Pitea] [In preparation].
  • “Improvisation: the Emancipation of an Ancient Musical Skill.” In Paul Peeters, ed., The Haarlem Essays / Celebrating Fifty International Organ Festivals. Bonn: Dr. J. Butz Musikverlag 2014. 351-264.
  • “The Improvisation Competition: Innovation and Development” [co-auteur Hugo Bakker]. In Paul Peeters, ed., The Haarlem Essays / Celebrating Fifty International Organ Festivals. Bonn: Dr. J. Butz Musikverlag 2014. 23-43. 
  • “Orgelkunde aan de VU: op luisteren gebaseerde muziekwetenschap.” In Oane Reitsma, Rob van Gerwen, Marlies de Munck, eds., Muziek ervaren / Essays over muziek en filosofie. Budel: Damon 2014. 19-40.
  • “Et tu Rokus? Orgelmuziek zonder ironie: Six Preludes and a Fugue, Benedicite en tien koraalvoorspelen.” In Sander van Maas, Carolien Hulshof, Paulien Oldenhave, eds.  Liber plurium vocum / Voor Rokus de Groot. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam 2012. 24-41.
  • “Dutch 20th Century Organ Music.” In Christopher Anderson, ed., 20th Century Organ Music. Routledge: Routledge University Press 2011. 194-218.
  • “Op de bres voor de improviserende musicus.” In Emile Wennekes, ed., Van Mengelberg tot meezing-Mattheus. Amsterdam: Athenaeum/Polak & Van Gennep 2011. 154-163.
  • “Pneumatiek.” In Teus den Toom, ed., Inleiding tot de Orgelbouw. Veenhuizen: Boeijenga 2011.
  • “A plea for Patience: Slow Musicking.” In Giampaolo di Rosa, ed., L’Organo Itinerari (Musica E Pensiero). Rome: IPSAR 2011. 31-43.
  • “Ist das Musik?! Die Phenomenologie der Orgelimprovisation.” In Jürgen Blume, Konrad Georgi, eds., Musiktheorie und Improvisation, Kongressbericht der IX. Jahrestagung der Gesellschaft für Musiktheorie in Mainz. Mainz: Schott 2011.
  • “ ‘What is to be done in such a situation?’ Seven thoughts about making music on the organ.” In Hans Fidom, Jan Luth, Christoph Wolff, eds., Pro Organo Pleno / Essays in Honor of Ewald Kooiman. Veenhuizen: Boeyenga Music Publications 2008. 96-116.
  • Het begin: de Orgelbewegung.” In Hans Fidom, ed., Orgels van de Wederopbouw / Het orgel van de Nicolaïkerk in Utrecht en andere orgels van na 1945. Zutphen: Walburg Pers, Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2006. 9-30.
  • “Het kleine reuzenorgel van Nederland / Een mijlpaal in de Europese orgelgeschiedenis.”  In Willem Jan Cevaal, ed., Orgelreform in Nederland / Het orgel van de Grote of Martinikerk te Doesburg. Zutphen: Walburg Pers, Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2003. 15-112.
  • “Groot, groter, grootst / De geschiedenis van de orgels van de Laurenskerk in Rotterdam.” In F.A. van Lieburg et al., eds., DeLaurens in het midden / Uit de geschiedenis van de Grote kerk van Rotterdam. Rotterdam: Stichting Grote of Sint Laurenskerk 1996. 277-302.
  • “Placement of large Medieval Organs in Churches in the Netherlands.” Marcel Pérès, ed., Les orgues gothiques: actes du colloque de Royaumont. Parijs: Royaumont 1995.

 Internet

  • Verscheidenheid in Eenheid. Vierdelige radiodocumentaire, gemaakt voor de NCRV en uitgezonden in de zomer van 2004. Een inleiding in de klankopbouw van ‘het moderne orgel’, zoals dat in de 19de eeuw in Duitsland ontstond, met veel muziek. Te horen via internet: http://orgelconcerten.ncrv.nl.

Artikelen

  • “Orgelpark builds 'New Baroque Organ' / Amsterdam concert venue repositions the organ as art.” Organists' Review 102/1 (2016): 9-15.
  • “Rethinking Organ Music: The Listener's Perspective.” Organ Yearbook 2014 [In preparation].
  • “Hoe werkt de springlade.” De Orgelvriend 2014/10: 19-21.
  • “Zwischen Spaetromantik und Orgelbewegung: Orgelmusik in den Niederlanden.” Musik & Gottesdienst / Zeitschrift fuer evangelische Kirchenmusik 67/6 (2013): 234-247.
  • “Digital Historicism: the New Baroque Organ at the Orgelpark.” Orgelpark Research Report #5: 21-54.
  • “Listening as a Musicological Tool: Real Time Analysis.” Orgelpark Research Report #3 (2013): 231-321. 
  • “Muziek als installatiekunst / Orgelkunde, nieuwe muziekwetenschap en situationaliteit.” Orgelpark Research Report #2 (2012): 14-47.
  • “Orgelkunst - Orgelkunde.” Orgelkunst 35/2 (2012), 2.
  • “Wat te denken? Het orgel van de Pelikaankerk in Leeuwarden.” Noorderbreedte 35/5A (2011): 18-21.
  • “Organ Improvisation - An Introduction.” New Music / International Magazine for Music 32/2 (2008): 62-77.
  • “Orgelmuziek: het panorama van 2008.” Het Orgel 105/3 (2009).
  • “Ralph van Raat - Het muzikale verhaal van de 20ste eeuw in vier delen (interview).” Timbres 2/1 (2008).
  • “Hartveroverend inconsequent: Albert Schweitzer.” Timbres 2/2 (2007): 54-59.
  • “Rivier zonder oevers / Onterecht onbekend: Hans Henny Jahnn.” Timbres 2/2 (2007): 50-53.
  • “Finis Reger Gott sei dank.” Timbres 1/1 (2007): 48-51.
  • “Karl Straube: ‘Vandaag spelen we zoals het hoort, maar vroeger was het mooier!’ ” Timbres 1/1 (2007): 40-43.
  • “Albert Schweitzer / Wegweiser europäischer Orgelkultur / Forum 2007 in Königsfeld.” Ars Organi 55/3 (2007).
  • “Van Willem Hendrik Zwart tot wereldmuziek - Een ander perspectief op kerkorgelspel.” Het Orgel 103/6 (2007).
  • “Stand van zaken in de orgeltuin: tijd voor bloemen!” Het Orgel 101/3 (2005): 16-23.
  • “Improviseren moet tweede natuur organisten worden, vindt Henco de Berg.” Het Orgel 101/3 (2005): 4-7.
  • “Het geheim van een internationaal orgelfestival: Toulouse-les-Orgues.” Het Orgel 101/1 (2005): 26-31.
  • “Colloquium: “Het Orgel tussen gisteren en morgen.” Het Orgel 100/2 (2004): 32-38.
  • “Orgelklank en orgeldenken: de wereld van Bernhardt Edskes.” Het Orgel 100/2 (2004):19-26.
  • “Orgeladviseur in wisselend perspectief: interview met Jan Jongepier.” Het Orgel 100/1 (2004): 22-27.
  • “Musicus index legum! Interview met Piet Kee.” Het Orgel 100/1 (2004): 5-14.
  • “Het orgelproject van Peter Bares in Kunststation St.-Peter in Keulen.” Het Orgel 100/2 (2004).
  • “Pneumatische orgels... Wat moet je ermee?” Muziek & Liturgie 70/2+3 (2004).
  • “Zonder wetenschap geen orgelkunst / De geschiedenis van het rationaliseren in de orgelbouw.” Kunst & Wetenschap 12/1 (2003).
  • “Mag ik pompen? Orgelles van Utopa.” Het Orgel 99/5 (2003).
  • “Orgel Der Aa-kerk Groningen opnieuw onderwerp van gesprek.” Het Orgel 99/1 (2003).
  • “Zijn pneumatische orgels de moeite van het restaureren waard?” Orgelkunst 26 (2003), 70-79.
  • “Herhaalt de geschiedenis zich? De betekenis van vroeg 20ste-eeuwse orgels.” Het Orgel 98/4 (2002): 24-39.
  • “Dr. h.c. Cor H. Edskes: ‘Ik streef naar 'geobjectiveerde subjectiviteit’.” Het Orgel 98/4 (2002): 5-11.
  • “De artistiek intrinsieke motivatie van orgelmuziek (met interviews met orgelmaker Richold Hosper en organist Stef Tuinstra).” Het Orgel 98/3 (2002).
  • “Nederlandse orgelbouw in de vroege 20ste eeuw: Duitse achtergronden.” Het Orgel 97/5 (2001): 27-40.
  • “Het Nederlandse orgelfront in de eerste helft van de twintigste eeuw.” Het Orgel 97/3 (2001): 17-30.
  • “Elektronica en orgelkunst / Interviews met John Terwal, Willem Tanke en Jan Veldkamp.” Het Orgel 97/1 (2001): 23-32.
  • “Van Hemingway tot orgelkunst / Historiseren in de 21ste eeuw.” Het Orgel 96/6 (2000): 14-19.
  • “Die Restaurierung und Vergrösserung der Sauer-orgel im St. Petri Dom zu Bremen.” Ars Organi 44/2 (1998).
  • “De restauratie van het Sauer-orgel in de Dom te Bremen.” Het Orgel 94/1 (1998): 11-26.
  • “Orgelbouw in de voormalige DDR / Scheffler restaureert.” Het Orgel 92/4 (1996): 6-9.
  • “ ‘Heeft u wel eens hogedrukregisters gehoord?' Interview met Hans van der Harst.” Het Orgel 92/1 (1996): 6-9.
  • “Romantische Orgeln in den Niederlanden restauriert.” Ars Organi 92/3 (1996).
  • “Revolutie in de Krijtberg? Het Adema-orgel verplaatst.” Het Orgel 90/5 (1994).
  • “Het improvisatieconcours in Bolsward.” Organist & Eredienst 58/11 (1992).
  • “Hans Henny Jahnn (1894-1959).” Het Orgel 87/11 (1991).

 Redactie

  • Orgelpark Research Reports. Ongoing series.
  • Pro Organo Pleno / Essays in honor of Ewald Kooiman. In cooperation with Christoph Wolff and Jan R. Luth, eds. Veenhuizen: Boeijenga 2008.
  • Encyclopedie Het historische orgel in Nederland XII-XV. Amsterdam: Nationaal Instituut voor de Orgelkunst.
  • Orgels van de Wederopbouw / Het orgel van de Nicolaïkerk in Utrecht en andere orgels van na 1945. Zutphen: Walburg Pers, Rijksdienst voor de Monumentenzorg 2006.
  • Hoe mooi huilt de wolf? Orgelstemmingen in de tijd van Albertus Anthoni Hinsz. Groningen: SGO 2004.
  • Het Orgel: een historisch instrument. Groningen: SGO 2000.

 

Curriculum vitae

Hans Fidom is bijzonder hoogleraar Orgelkunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij werkt bij het Orgelpark in Amsterdam als leider van het Orgelpark Research Program.

Hans Fidom studeerde Muziekwetenschap en Orgelkunde aan respectievelijk de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit. In 1993 studeerde hij cum laude af aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2002 promoveerde hij aan de Vrije Universiteit. Zijn dissertatie, Diversity in Unity, was socio-musicologisch van aard: hij onderzocht de discussies over orgelbouw die in Duitsland tussen 1880 and 1918 gevoerd werden, de tijd dat tijdschriften over orgelkunst begonnen te verschijnen. Zijn promotoren waren prof. dr. Ewald Kooiman (zijn voorganger als bijzonder hoogleraar Orgelkunde) en prof. dr. Hermann J. Busch (Keulen).

Hans Fidom is secretaris van de Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis en als gecertificeerd orgeladviseur lid van het College van Orgeladviseurs Nederland. Ook is hij examinator van de Landelijke Opleiding tot Orgeladviseur (LOTO).

Hans Fidom was hoofdredacteur van het tijdschrift Het Orgel van 1996 tot 2006. Van 2000 tot 2007 was hij lid van het bestuur van de Stichting Internationaal Orgelconcours Haarlem. Hij was vice-voorzitter van de Muziekcommissie en vervolgens lid van de kerncommissie van de Kunstraad Groningen; ook was hij voorzitter van de Gerard Bunk Gesellschaft in Dortmund. Zijn boek over Nederlandse orgels uit de vroege 20ste eeuw wordt aan diverse conservatoria en bij de opleiding tot orgeladviseur als leermiddel gebruikt.